संस्कृत व्याकरण के 💯 प्रश्न उत्तर

१०० संस्कृत वैयाकरणस्य प्रश्नोत्तराण

(१.) “अष्टाध्यायी” इत्यस्य ग्रन्थस्य रचनाकारः कः ? – पाणिनिः

(२.) अष्टाध्याय्यां कति अध्यायाः ? – अष्टौ

(३.) अष्टाध्याय्यां कति पादाः ? -३२

(४.) सिद्धान्तकौमुदी इत्यस्य रचयिता क: ? – भट्टोजिदीक्षित:।

(५.) बालमनोरमाटीकाया: कर्ता क: ? – वासुदेवदीक्षित:।

(६.) तत्त्वबोधिनीव्याख्याया: कर्ता क: ? – श्रीज्ञानेन्द्रसरस्वती ।

(७.) प्रक्रियाकौमुदी इत्यस्य ग्रन्थस्य कर्त्ता कः ? – रामचन्द्रः

(८.) अष्टाध्याय्यां प्रत्याहारसूत्राणि कति ? – चतुर्दश। (९.) प्रत्याहारसूत्रेषु को‌ऽयं वर्ण: द्विरनुबध्यते ?- णकार:।

(१०.) प्रत्याहारसूत्रेषु को‌ऽयं वर्ण: द्विरुपदिष्ट: ? – हकार:।

(११.) किमर्थमुपदिष्टानि प्रत्याहारसूत्राणि ?- अणादिप्रत्याहारसंज्ञार्थानि।

(१२.) वेदपुरुषस्य मुखात्मकं वेदाङ्गं किम् ? – व्याकरणम् ।

(१३.) हकारादिषु अकार: किमर्थम् ?- उच्चारणार्थ:। (१४.) सूत्राणां प्रकाराः कति ? के ते ? – सप्त– संज्ञा,परिभाषा, विधि:, नियम:, निषेधः, अतिदेश:,अधिकार:।

(१५.) व्याकरणस्य कति सम्प्रदायाः सन्ति ? – अष्टौ । (१६.) किं नाम संज्ञासूत्रम् ? – संज्ञासंज्ञिसम्बन्धबोधकं सूत्रम् ।

(१७.) किं नाम परिभाषात्वम् ? – अनियमे नियमकारिणीत्वम् ।

(१८) किं नाम विधिसूत्रम् ? – आगम-आदेशादिविधायकं सूत्रम् ।

(१९.) सम्प्रति व्याकरणस्य प्रतिनिधिग्रन्थः कः ? – शब्दानुशासनम् ।

(२०.) को नाम नियम: ? – सिद्धे सति आरभ्यमाण: विधि: नियम: ।

(२१.) को नाम अतिदेश: ? – अविद्यमानस्य धर्मस्य विद्यमानत्वकल्पनम् ।

(२२.) किं नाम अधिकारत्वम् ? – स्वदेशेफलशून्यत्वे सति उत्तरत्र फलजनकत्वम् ।

(२३.) अष्टाध्याय्याः प्रथमसूत्रं किम् ? – वृद्धिरादैच् । (२४.) अन्त्यहलाम् इत्संज्ञाविधायकं सूत्रं किम् ?- हलन्त्यम् (१.३.३)

(२५.) अनुनासिकाचाम् इत्संज्ञाविधायकं सूत्रं किम् ?- उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२)

(२६.) आदिरन्त्येन सहेता (१.१.७१) इति सूत्रेण किं विधीयते ?- प्रत्याहारसंज्ञा ।

(२७.) प्रत्याहारेषु इतामग्रहणे किं प्रमानम् ? – अनुनासिक इत्यादिनिर्देश:।

(२८.) कस्य ह्रस्व: , दीर्घ:, प्लुत: इति संज्ञा ? उत्तरः–एकमात्राकालिकस्य अच: ह्रस्व: इति, द्विमात्राकालिकस्याच: दीर्घ: इति, त्रिमात्राकालिकस्य अच: प्लुत: इति संज्ञा।

(२९.) अनुनासिकसंज्ञासूत्रम् किम् ?- मुखनासिकावचनोऽनुनासिक:(१.१.८)।

(३०.) अकारस्य कति भेदा: ?- अष्टादश ।

(३१.) लृवर्णस्य क: भेद: नास्ति ? – दीर्घ: ।

(३२.) एचां क: भेद: नास्ति ? – ह्रस्व: ।

(३३.) सवर्णसंज्ञासूत्रं किम् ? – तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम् (१.१.९) ।

(३४.) कण्ठस्थानं केषां वर्णानाम् ? – अकुहविसर्जनीयानाम् ।

(३५) तालुस्थाने के के वर्णा: निष्पद्यन्ते ? – इचुयशा:। (इ,ई,च्,छ्,ज्,झ्,ञ्,य्,श्)

(३६.) केषां वर्णानाम् उत्पत्तिस्थानं मूर्धा ? – ऋटुरषाणाम् ।

(३७.) लृतुलसा: कुत्र निष्पद्यन्ते ? – दन्तेषु ।

(३८.) उपूपधमानीयानाम् उत्पत्तिस्थानं किम् ? – ओष्ठौ।

(३९.) ञमङणनानां क: अधिक: गुण: ? – नासिका । (४०.) वकारस्य निस्पत्तिस्थानं किम् ? – दन्तोष्ठम् । (४१.) अनुस्वार: क्व निष्पद्यते ? – नासिकायाम् । (४२.) प्रयत्न: कतिविध: ? – द्विविध: ।

(४३.) तौ प्रयत्नौ कौ ? – आभ्यन्तर:, बाह्य: ।

(४४.) आभ्यन्तर: कतिविध: ? – पञ्चविधः ।

(४५.) ते आभ्यन्तरा: के ? – स्पृष्टम् , ईषत्-स्पृष्टम् , विवृतम् , ईषत्-विवृतम् , संवृतम् च ।

(४६.) स्पृष्टप्रयत्न: केषां वर्णानाम् ? – स्पर्शानाम्। (४७.) ईषत्स्पृष्टं केषां वर्णानाम् ? – अन्त:स्थानाम्। (४८.) केषां वर्णानां विवृतप्रयत्न: ? – ऊष्माणां स्वराणाञ्च ।

(४९.) कस्य संवृतम् ? – ह्रस्वस्य अकारस्य प्रयोगे संवृतम्।

(५०.) विवृतस्य अकारस्य संवृतत्वं केन सूत्रेण विधीयते ? – अ अ (८.४.६७)

(५१.) पूर्वत्रासिद्धं (८.२.१) कीदृशं सूत्रम् ? – अधिकारसूत्रम् ।

(५२.) यमो नाम क: ? – वर्गेषु आद्यानां चतुर्णां पञ्चमे वर्णे परे पूर्व सदृश: कश्चिद् वर्ण: ” यम:” भवति।

(५३.) स्पर्शवर्णा: के ? – ककारादारभ्य मकारपर्यन्तम्। (कादयो मावसानाः ।

(५४.) अन्त:स्था: के ? – य्, र्, ल्, व् ।

(५५.) ऊष्माण: के ? – श्, ष्, स्, ह् ।

(५६.) स्वरा: के ? – अच: ।

(५७.) को नाम जिह्वामूलीय: ? – ॅ क ॅ ख इति कखाभ्यां प्राग् अर्धविसर्गसदृश: ।

(५८.) उपध्मानीयो नाम क: ? – ॅ प ॅ फ इति पफाभ्यां प्राग् अर्धविसर्गसदृश: ।

(५९.) सवर्णग्राहकं सूत्रं किम् ? -अणुदित्सवर्णस्य चाप्रत्यय:(१.१.६८)

(६०.) बाह्यप्रयत्ना: कति ? – एकादश ।

(६१.) ते च के ? – विवार:, संवार:, श्वास:, नाद: घोष:, अघोष:, अल्पप्राण:, महाप्राण:, उदात्त: अनुदात्त:, स्वरित: ।

(६२.) तपर: इत्यत्र कथं विग्रह: ? क: समास: ? – त: परो यस्मात् सो तपर इति बहुव्रीहि:, तात् पर: तपर: इति तत्पुरुषो वा ।

(६३.) वृद्धिरादैच् इति कीदृशं सूत्रम् ? – संज्ञासूत्रम् । (६४.) गुणसंज्ञासूत्रं किम् ? – अदेङ् गुण: । (१.१.२) (६५.) धातुसंज्ञासूत्रं किम् ? – भूवादयो धातव: ।(१.३.१)

(६६.) प्रादय: कति ? – द्वाविंशति: (२२)

(६७.) के च ते ? – प्र ,परा ,अप ,सम्,अनु, अव, निस् , निर्, दुस् , दुर् ,वि , आङ् , नि , अधि, अपि ,अति , सु , उत् , अभि , प्रति ,परि , उप ।

(६८.) उपसर्गसंज्ञासूत्रं किम् ? – प्रादयः उपसर्गा: क्रियायोगे (१.४.५८)

(६९.) लिङ्गानुशासनम् इत्यस्य कर्त्ता कः ?–व्याडिः । (७०.) वाक्यपदीयम् कस्य रचना ? –भर्तृहरेः ।

(७१.) पतञ्जलि-प्रणीतः ग्रन्थः कः ? –महाभाष्यम् । (७२.) व्याकरण-शब्दस्य व्युत्पत्तिः का ? -व्याक्रियन्ते व्युत्पाद्यन्ते शब्दाः अनेनेति व्याकरणम् ।

(७३.) व्याकरणस्य सम्प्रदायः कति के च ?—अष्टौ–ऐन्दम्, चान्द्रम्, काशकृत्स्नम्, कौमारम्, शाकटायनम्, सारस्वतम्, आपिशलम्, शाकलम् ।

(७४.) प्रसिद्धं व्याकरणम् किम् ? –पाणिनीयम् । (७५.) मुनित्रये केषां समावेशो भवति ? –पाणिनिः, कात्यायनः, पतञ्जलिः ।

(७६.) वार्तिकारः कः ? –कात्यायनः ।

(७७.) भट्टोजिदीक्षित-कृत-प्रौढमनोरमायाः खण्डनं केन कृतम् ?–जगन्नाथेन ।

(७८.) मनोरमाकूचमर्दनम् इत्यस्य लेखकः कः ? –पंडितराजो जगन्नाथः ।

(७९.) वरदराजस्य रचनाकार्याणि कानि ? –लघुसिद्धान्तकौमुदी, मध्यसिद्धान्कौमुदी, सारकौमुदी च ।

(८०.) पाणिनीये अष्टाध्यायी-ग्रन्थे कति सूत्राणि ?–३९६४

(८१.) धातवः कतिषु गणेषु विभक्ताः सन्ति ? –दशषु गणेषु ।

(८२.) धातु-गणानां नामानि कानि ?–भ्वादिः, अदादिः, जुहोत्यादिः, दिवादिः, स्वादिः, तुदादिः, रुधादिः, तनादिः, क्र्यादिः, चुरादिः ।

(८३.) शब्देन्दुशेखरः इत्यस्य लेखकः कः ? –नागेशभट्टः ।

(८४.) कति धातवः सन्ति ?–१९७०

(८५.) प्रत्याहारसूत्रेषु मूल-स्वराः के ? –पञ्च–अ, इ, उ, ऋ, लृ ।

(८६.) वाक्यपदीयस्य कति काण्डानि सन्ति ?—त्रीणि–ब्राह्मकाण्डम्, वाक्यकाण्डम्, पदकाण्डम् । (८७.) महाभाष्यस्य कैयटरचिता व्याख्या का ?–प्रदीपः ।

(८८.) अष्टाध्याय्याः प्रथमा वृत्तिः का ?–काशिका । (८९.) काशिकायाः लेखकौ कौ ?–जयादित्यः वामनश्च ।

(९०.) काशिकायाः व्याख्या–काशिका-विवरण-पञ्जिका इत्यस्य लेखकः कः ?–जिनेन्द्रबुद्धिः ।

(९१.) काशिका-विवरण-पञ्जिका इत्यस्य अपरं नाम किम् ?–न्यासः ।

(९२.) काशिकायाः अपरा व्याख्या का ? –पदमञ्जरी ।

(९३.) पदमञ्जरी इत्यस्य रचनाकारः कः ?–हरदत्तमिश्रः ।

(९४.) वैयाकरणभूषणसारः इत्यस्य प्रणेता कः ?–कौण्डभट्टः ।

(९५.) परिभाषेन्दुशेखरः इत्यस्य लेखकः कः ? –नागेशभट्टः ।

(९६.) परिभाषेन्दुशेखरस्य विषय़ः कः ?–पाणिनीयव्याकरणस्य परिभाषायाः विवेचनम् ।

(९७.) महाभाष्यप्रदीपस्य सुप्रसिद्धा व्याख्या का ?–उद्योतः ।

(९८.) उद्योतस्य लेखकः कः ?–नागेशः ।

(९९.) नागेशस्यान्या रचना का ?–वैयाकरणसिद्धान्तमञ्जूषा, लघुमञ्जूषा, परमलघुमञ्जूषा ।

(१००.) शब्दकौस्तुभः इत्यस्य लेखकः कः ?–भट्टोजिदीक्षितः 🙏🙏

Advertisements

"रूपेश कान्त कौशिक" द्वारा प्रकाशित

नमस्ते जी, "संस्कृत सरोवर" वेब पेज ;। ( https://sanskrits.wordpress.com) पर आप सभी दर्शकों का सहृदय स्वागत है। संस्कृतानुरागियों के लिए बृहद विचार विमर्श, प्रश्नोत्तरी, शोध समाधान, इत्यादि अन्य प्रकटीकरण-हेतु यह एक व्यापक क्षेत्र है। यहां आपके समाधान के लिए (pdf फाइल, audio and video,तथा, blogs text, ) दिये जातें हैं। अन्यत्र सभी दर्शकों से अनुरोध है की वह अपने विचार अभिव्यक्ति के लिए... मोबाइल नंबर 08294889034, WhatsApp ग्रुप https://chat.whatsapp.com/D8UsJub5BRHAbt5fk2chX7 से भी ज्यादा से ज्यादा जूड़कर लाभ उठा सकते हैं। आपकी सेवा में, "रूपेश कान्त कौशिक" धन्यवाद इदानिम् अहम् रांची विश्वविद्यालय तः स्नातकोत्तर मध्यमे संस्कृतस्य छात्रोस्मि

एक उत्तर दें

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदले )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदले )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदले )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदले )

Connecting to %s

आपणी खबरा

राजस्थान हिंदी समाचार

...🌟🌟स्वरांजली 🌟🌟...

✍शब्दों की गूँज✍

pen26

राष्ट्र सर्वप्रथम

Udaan

Career Cell of IIT(ISM)

Wordtreu.in

<script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script> <script> (adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({ google_ad_client: "ca-pub-7291137537256674", enable_page_level_ads: true }); </script>

The horizons of a lifetime

Read, Enjoy, Learn, Think and Teach everything you can.

|| ॐ श्री अलबेला रामदूताय नम: ||

વૈદિક અને પૌરાણિક ભારતનો પ્રવેશદ્વાર - (ALBELA SPEAKS)

Ona w Wielkim Mieście

Blog kobiety o życiu czyli kartka spisanych myśli*** The blog has a google translator

Plus Size Models

Fitness Models

डॉ. सपना जैन 

सबसे पुराने और सबसे ज्यादा अनुभवी गुप्त रोग विशेषज्ञ |

Gaun gram, shahar

Jindgi hamein Kya sikhati hai Janne ki jarurat hai

Create your website at WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: